SYTUACJA POLSKI PO IWŚ
Państwa zaborcze przechodziły kryzys. Rosja była pod władzą komunistów i trwała w niej wojna domowa,
Niemcy i Austro-Węgry mieli trudną sytuację gospodarczą i militarną, powstawały tam konflikty wewnętrzne.
Kraje ententy uważały, że dla pokoju i równowafi w Europie niezbędne jest powstanie wolnej Polski.
Dzięki temu wzrosły szanse Polaków na odzyskanie niepodległości.
Polskie ośrodki polityczne zaczęły rozwijać swoją aktywność.
1. Niezalenżność uzyskały ziemie monarchii Habsburgów
2. W Cieszynie powstała RADA NARODOWA KSIĘSTWA CIESZYŃSKIEGO (paździerik 1918).
Sprawowała kontrolę nad powiatem bielskim, cieszynskim i frysztackim.
3. W Krakowie powstała POLSKA KOMISJA LIKWIDACYJNA (październik 1918).
W jej skład weszły: polskie partie polityczne Galicji. Kierował nią Wincenty Witos.
4. W Lublinie powstał TYMCZASOWY RZĄD LUDOWY REPUBLIKI POLSKIEJ (listopad 1918)
Zrzeszał przedstawicieli Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS) i ugrupowań ludowych. Premier - Ignacy Daszyński.
Jego program obejmował: prawa wyborcze dla kobiet, darmowe szkolnictwo, upaństowienie kopalń, nacjonalizację banków.
ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI
Do przełomowych wydarzeń doszło po wybuchu rewolucji w Niemczech (listopad 1918). Uwolniono podczas niej Józefa Piłsudzkiego z więzienia. Do okupowanej przez Niemców Warszawy przybył w listopadzie, a następnego dnia (11.11) RADA REGENCYJNA przekazała mu władzę wojskową. Jest to symboliczna data odzyskania niepodległości.
14.11 otrzymał pełnię sprawowania władzy.
Pierwszym krajem, który uznał niepodległość były Niemcy, jednak nie była to good news dla Piłsudzkiego, gdyż dawało to fałszywy wizerunek Polski jako sprzymierzeńca państw centralnych.
Z tego powodu większość krajów wstrzymała się z uznaniem nowych władz, a alianci dalej uznawali KOMITET NARODOWY POLSKI kierowany przez Romana Dmowskiego.
Piłsudzki postanowił więc stworzyć rząd tymczasowy - miał objąc władzę aż do przeprowadzenia wyborów i zwołania sejmu. Zrobił to już 18.11. Powstał wtedy rząd, a na jego czele stanął Jędrzej Moraczewski.
Władze m.in. skróciły czas pracy do 8godzin, wprowadziły ubezpieczenia, płacę minimalną, zapewniły kobietom prawa wyborcze. Określiły także tymczasowe formy rządów - Polska miała byc republiką, a władzę miał sprawować TYMCZASOWY NACZELNIK PAŃSTWA Józef Piłsudzki.
Celem Piłsudzkiego było uzyskanie uznania niepodległości. W styczniu 1919 wraz z R.Dmowskim udało się otworzyć uznany przez aliantów rząd pod kierownictwem IGNACEGO JANA PADEREWSKIEGO.
ENTENTA A SPRAWA PL
Podczas konferencji pokojowej niepodległość popierała jedynie Francja (reprezentował ją Georges Clemenceau). Decyzje podejmował jednak smaodzielnie brytyjski premier, który obawiał się wzmocnienia Francji więc nie zgodził się na włączenie do RP ziem zamieszkiwanych przez Ukraińcow i Białorusinów.
Dzięki traktatowi wersalskiemu (czerwiec 1919) włączono do RP m.in Wielkopolska, Kujawy i Bydgoszcz, Pomorze Gdańskie, Mierzeje Helską, jednak bez żadnego portu. Gdańsk miał status wolnego miasta pod zarządem komisarza Ligi Narodów.
TRUDNE POCZĄTKI
Państwo pl było zrujnowane po IWŚ, ucierpiał przemysł, panował kryzys, brakowało podstawowych arytkułów, uwolnieni jeńcy rosyjscy i rozbrojeni żolnierze niemiecy mieli przemarsze.
Ziemie, które niegdyś należały do trzech państw zaborczych, rożniły się pod względem prawnym, administracyjnym, poziomie rozwoju cywilizacji.
Największe różnice występowały pomiędzy dawnymi terenami zaboru pruskiego i rosyjskiego.
Postawło 16 województw (śląskie miało autonomie i własny sejm).
Nie udało się ujednolicić systemu prawnego. Była różnica między ślubami cywilnymi i kościelnymi, obowiązywały odmienne zasady ruchu drogowego.
2. SPÓR O KSZTAŁT ODRODZONEJ RP
Roman Dmowski - Narodowa Demokracja - INKORPORACJA, wcielenie ziem do Polski, polonizacja, państwo jednonarodowe. Zgodnie z tym założeniem w granice polski miały wejść: Wlkpolska, Górny Śląsk, Pomorze Gdańskie, Prusy Wschodnie, tereny z przeważającą liczbą ludności polskiej.
Józef Piłsudzki - FEDERACYJNA, wielonarodowe państwo, odtworzenie Jagiellonów. Granica zachodnia: polska dypomacja i mocarstwa, granica wschodnia: działania militarne.
WOJNA POLSKO-UKRAIŃSKA
Po przejęciu władzy przez bolszewików Ukraińcy utworzyli niepodległą UKRAIŃSKĄ REPUBLIKĘ LUDOWĄ (URL).
Musili oni się im przeciwstawiać i poprosili o pomoc państwa centralne, które
zmusiły Rosję do opuszczenia terenów Ukrainy, wporwadziły na te tereny wojska, obaliły wladze URL i ustanowiły własny rząd podległy Niemcom
Podpisano traktat brzeski. Ukraina zrzekła się roszczeń do Galicji Wsch (wcześniej należała do Austro-Węgier). Ludność tych terenów nadal planowała stworzyć własne państwo, Region był wielonarodowy (Polacy - miasta oraz rejony Lwowa i Tarnopola, Ukraińcy - wieś)
Nie można było podzielić tych terenów i wyznaczyć granicę bezkonfliktowo, a konflikt ten (PL vs UK) podscyały władze austriackie.
Austriacy wycofując się z Lwowa przekazali władzę i broń Ukrainie. z 31.10 na 1.11 (1918) Ukraińcy zajęli prawie całaą Galicję Wsch, Lwów i niezależnie od URL chcieli utworzyć ZACHODNIOUKRAIŃSKIĄ REPUBLIKĘ NARODOWĄ (ZURL). Wywołało to bunt ludności polskiej we Lwowie (np Orlęta Lwowskie) i udało się odbić część miasta z rąk ukraińskich
Wiosną 1919 do Galicji Wsch skierowano Błękitną Armię gen. Józefa Gallera, która wyparła siły ukraińskie (w lipcu). Zawieszenie broni - 1 września 1919, uznanie tego obszaru za część państwa pl - marzec 1923.
WYPRAWA KIJOWSKA
Bolszewicy chcieli rozprzestrzenic rwolucję na cały świat i stworzyc kolejne republiki radzieckie.
Pierwsze starcie Armia Czerwona vs PL było w lutym pod Berezą Kartuską na Polesiu.
PL> i zajęli część Białorusi i Wołyń.
Piłsudzki w listopadzie 1919 wstzymał ofensywe, a później znów wznowił walki z bolszewikami.
W kwietniu 1920 zawarto poroozumienie z URL, na czele którego (URL) stał SZYMON PELTURA.
URL uznała prawo PL do Galicji WSch i Wołynia.
Polacy zobowiązali się udzielić Ukraińcom pomocy zbrojnej podczas wypierania armii volszewickiej. Wkrótce wspolnie zajęlo Kijów, lecz propaganda bolszewicka wykorzystała to do rozbudzenia u rosjan nastrojów antypolskich.
OFENSYWA BOLSZEWICKA
Armia Czerwona przystąpiła do działan ofensywnych na PL w czerwcu 1920. Najpier uderzyła Armia Konna Siemiona Budionnego, póxniej armia Michaiła Tuchaczewskiego.
W teh trudnej sytuacji dla PL powołano RADĘ OBORNY PAŃSTWA - Józef Piłsudzki.
Polacy szukalii wsparcia, więc w mieście Spa (Belgia) podczas konferencji, premier Władysław Grabski wystąpił o pośrednictwo w rozmowachz moskwą.
Za udzielenie poparcia przedstawiciele entnty zażądali: zawieszenia broni PL, rozejmu na granicy wzdłuż lini drugiego rozbioru (LINII CURZONA), oddania Wilna Litwie i uznania decyzji entety dot. Śląska Cieszyńskiego i Galicji Wsch.
Przyjęcie warunków przyczyniło się do upadku rządu W.Grabskiego i powołania RZĄDU OBRONY NARODOWEJ - Wincenty Witos.
Rozpoczęto też prekraktacje pl-bolszewickie, bezefektowne. Sowieci nieustannie zwiększali żądania.
Na przyjęcie surowych warunków naciskała WB, przeciwko była Francja i USA. Nie doszło do zakoncenia rozmow pokojowych
W Bialymstoku bolszewicy powolali TYMCZASOWY KOMITET REWOLUCYJNY POLSKI - Feliks Dzierżyński, Julian Marchlewski. Miał on objąc władzę w przyszłej Polskiej Republice Radzieckiej.
BITWA WARSZAWSKA
Działania zbrojne na przedpolach warszawy - 13 sierpien, następnego dnia ruszono do kontraataku.
15 sierpnia nadal trwaly zaciekle walki o Radzymin.
16 sierpnia sily polskie przystapily do ofensywny znad rzeki Wieprz i PL>BOLSZEWICY,
rozbito trzon armii Tuchaczewskiego, a jej pozostałosci wycowaly się na wschod.
Pod koniec sierpnia oddzialy bolszewickie zostaly odepchniete za Bug.
Rozprawiono się z Armią Konną Budionnego, skierowała się na lubelszycznę i tam została rozbita w bitwie pod Komarowem (31.08)
POKÓJ RYSKI
Polacy zwycięzyli we wrześniu w bitwie pod Niemnem. Rozbito cztery armie radzieckie z północy.
Polacy zgodzili się na rozejm w październiku 1920.
Pokoj zawierano w RYDZE, 18 MARCA 1921. Ustalono Granice między PL a Rosją Radziecką. Obie strony obiecały niengerować w sprawy wewnętrzne, nie popierać działalności wymierzonej przeciwko sobie, zrzekły się odszkodowań wojennych, uznano panowanie bolszewików na Ukrainie. W ten sposób PL wycofali się z wcześniejszego sojuszu z URL, pozostawiając ich bez wsparcia.
Pokój ryski uniemożliwiał federacyjną politykę.
KWESTIA WILEŃSZCZYZNY
Ponad połowę Wilna stanowili Polacy, a prawie drugą - Żydzi.
Bolszewicy przekazali miasto republice Litrwskiej. Był to gest propagandowy. Litwini ustawili w Wilnie stolicę.
Piłsudzki nie miał zamiaru rezygnować, jednak delegacja polska zgodziła się na utratę Wilna (kongerencja w Spa)
Piłsudzki polecił swojemu przyjacielowi gen. LUCJANOWI ŻELIGOWSKIEMU wzniecenie buntu przeciwko władzom Pl i zajęcie Wilna.
W październiku więc, dywizja litewsko-biloruska (Polacy z kresów wsch) opanowała Wilno i utworzyła tam LITWĘ SRODKOWA.
Byl to niezalezny organizm polityczny. Pilsudzki chcial przekonac Litwinow do stworzenia z Polakami panstwa.
Polacy zorganizowli referendum, ktore ostatecznie spowodowala wlaczenie terenow Wilna do IIRP (marzec 1922).
Sprawa ta wywarla negatywny wplyw na relacje polsko-litewskie. Litwini do 1927 uznawali stan wjony, ktory zakonczyli w 1938 stawiajac polsce ultimatum.
