HIPERINFLACJA
Po Iwś dochody uzyskiwane przez kraje nie były wystarczające, żeby pokryć większość wydatków. Trzeba było odbudować wiele zniszczeń. W tym celu zaczęto uzupełniać niedobór środków finansowych drukując ogromne ilości pieniędzy nie mających pokrycia w budżecie pańtwa ani w towarach znajdujących się na rynku. Była to przyczyna hiperinflancji w państwach, które przegrały Iwś (Niemcy, Austria, Węgry, Polska, Wolne Miasto Gdańsk).
Z tego powodu w latach 1919-1923 wartość pieniądza w tych krajach spadła nawet o miliony porcent. Poprawę sytuacji finansowej przyniosły reformy skarbowe oraz denominacja i wymiana dotychczasowej waluty.
FASZYZM
1. Nastroje Włochów po IWŚ
2. Powstanie Narodowej Partii Faszystowskiej i jej idee
3. Czarne koszule
4. Zamach stanu
5. Działania Mussoliniego, państwo totalitarne
6. Włochy a kościół
Mimo, że Włochy wygrały wojnę i zawarły traktaty pojowe, to w społeczeństwie panowało rozczarowanie. Jego głównym powodem było niezadowolenie z niewielkich zdobyczy terytorialnych, uzyskanych w wyniku rozpadu Austro-Węgier. Włosi zaczęli więc:
wysuwać roszczenia różnych obszarów, zwłaszcza tych na wsch wybrzeżu Adriatyku.
zarzucać swoim sojusznikom, że państwo zostało pominięte przy podziale dawnych kolonii niemieckich
Działania wojenne przyczyiły się do zrujnowania gospodarki na Płw Apenińskim. Wśród Włochów panowało duże bezrobocie, które dotknęło żołnierzy powracających z frontów.
Środowisko to w 1919 stworzyło Związki Włoskich Kombatantów. Zdobywały one wielką popularność i dwa lata późnej stały się Narodową Partią Faszystowską na czele której stanął Benito Mussolini. Ideologia tego ruchu (NPF) opierała się na kulcie wodza, którego nazywano duce oraz na kulcie państwa, któremu podporządkowane zostało całe życie społeczne Włoch. Ugrupowanie dążyło do tego, aby rządy w kraju sprawowała jedna partia. Wszystkie wartswy społeczne miały działać ze sb w korporacji, a opozycyjne ruchy polityczne i społeczne miały zostać zlikwidowane.
Faszyści prowadzili brutalne walki ze swoimi przeciwnikami (komunistami i socjalistami). Zbrojne oddziały faszystowskie (czarne koszule) napadały na działaczy stronnictw lewicowych i związków zawodowych. Te w tej sytuacji zaczęły powoływać oddziały samoobrony. Dochodziło do krwawych starć ulicznych między bojówkami wrogich sobie organizacji.
Październik 1922 - oddziały zbrojne czarnych koszul wyruszyły z różnych części kraju do stolicy, w celu przeprowadzenia zamachu stanu. Władze państwa nie podjęły zdecydowanych kroków, więc Mussolini objął rządy dyktatorskie. Nie zlikwidował monarchii, lecz pozbawił króla Włoch Wiktora Emanuela III możliwości podejmowania decyzji dot. Kraju.
Włości faszyści chcieli stworzyć państwo totalitarne. Jego ideę najlepiej oddają słowa Mussoliniego: wszystko w ramach państwa, nic poza państwem, nic przeciw państwu.
Na początku swojej dyktatury Mussolini uporządkował funcjowanie koleji i rozprawił się z mafią sycylijską. Dzięki temu zyskał poparcie dużej cz. Społeczeństwa. Dążył również do podboju innych terytoriów. W latach 20. przyłączył do Woch miasto Flume, a w ciągu kolejnej dekady Albanię i Etiopię.
Ruch faszystowski kontynuował antykościelną politykę, która trwała od momentu przyłączenia do Włoch Państwa Kościelnego. Zmieniło się to w 1929, kiedy Mussolini znormalizował swoje stosunki z papiestwem. Duce zawarł z papieżem Piusem XI pakty laterańskie - na ich mocy powstało państwo Watykan.
WIELKI KRYZYS
24 październik 1929 - doszło do gwałtownego spadku cen akcji. Nie zdawano sb sprawy, że ten dzień (czarny czwartek) zostanie początkiem największego w historii systemu kapitalistycznego kryzysu gospodarczego.
Okazało się, że ceny akcji znacznej części przedsiębiorstw były mocno przeszacowane. Ich wartość w szybkim tempie spadła, skutek - utrata oszczędności przez większość Amerykanów.
Do krachu na giełdzie przyczyniła się też zła polityka kredytowa banków amerykańskich - udzielały one pożyczek krajom i instytucją, które nie były w stanie ich spłacić.
Wówczas spadła produkcja przemysłowa i zamknięto wiele fabryk. Skutek - ok 15 mln bezrbotnych, którzy musieli zrezygnować z zakupu większości towarów, a to z kolei wpływało na zmniejszenie produkcji i wzrost poziomu bezrobocia.
Inne państwa świata powiązane były z USA i dlatego dosyć odczuły kryzys na rynku amerykańskim. Amerykanie zaczęli bowiem gwałtownie wycofywać kapitał zainwestowany w Europie. Takie załamanie nastąpiło dość mocno w Niemczech, a także m.in we Francji, Polsce czy Czechosłowacji. Nieco łągodniej można byo to odczuć w krajach skandynawskich oraz Wielkiej Brytanii.
Zmiany przyniosło dopiero dojście władzy w USA Franklina Roosevelta w 1933. Wprowadził on reformy ekonomiczno-społeczne określane jako New Deal (Nowy ład). Obowiązujące wówczas nowe zasady interwencjonalizmu państwowego - prowadzone na szeroką skalę roboty publiczne, wprowadzenie zasiłków dla bezrobotnych i emerytur,, poprawiły sytuację na rynku amerykańskim.
W Eurpie kryzys doprowadził do ostatecznego upadku systemu demokratycznego w Niemczech, czyli objęcia władzy przez Adolfa Hitlera.
Wychodzenie z kryzysu w Eurpie Środkowej trwało do 1935r.
NAZIZM
Skąd się wzięła idea nazizmu
Podobieństwa i różnice między faszyzmem a nazizmem
O co oskarżali żydów
NSDAP
PUCZ w Monachium
Objęcie władzy przez Hitlera
Działania Hitlera
Polityka zagraniczna
Działania antysemickie
Eugenika
W XIXw w czasach kiedy rozwijał się kolonializm i powstawały silne państwa narodowe, pojawiły się nacjonalistyczne i raistowskie prądy w filozofii, których najważniejszymi ideologami byli Joseph Gobineau, Houstion Chamberlain i Fryderyk Nietzche. Poglądy tych ideologów przyczyniły się do powstania w Niemczech XXw narodowego socjalizmu (nazizmu). Jego zasady sformułowane zostały w Mein Kampfie Adolfa Hitlera oraz Micie XX wieku Alfreda Rosenberga.
Twierdzili oni, że Niemcy są rasą panów, którym do dalszego rozwoju jest przestrzeń na wsch Europy, a naród niemiecki powinien panować nad całym światem. Upowszechniali hasła społeczne dot walki z bezrobociem, nadając im charakter skrajnie nacjonalistyczny.
Z faszyzmu do nazizmu przenieśli:
1. ideę otoczonego kultem wodza Fuhrera, który miał stać na czele partii nazistowskiej i państwa niemieckiego
2. Uznawali za zagrożenie idsystem komunistyczny. Hitler umiejętnie wykorzystywał strach społeczeństwa przed wizją światowej rewolucji komunistycznej
Różnili się jednak w kwestii antysemizmu.
Żydzi obarczani byli winą za przegranie Iwś oraz za wybuch rewolucji bolszewickiej w Rosji. Wg Hitlera odpowiadali za funkcjonowanie znienawidzonego przez niego systemu demokratycznego. Zdaniem nazistów także w wyniku spisku żydowskiego w państwie niemieckim powstały przemiany społeczne i kulturalne, takie jak pojawianie się nowych kierunków w sztuce, rozluźnienie obyczajowości, popularyzowanie kultury amerykańskiej, a te zjawiska uznawali oni za upadek polityczny oraz kulturalny Europy, dlatego pod przewodnictwem Hitlera mieli im zapobiegać każdymi możliwymi sposobami.
Ostatecznie na początku 20 lat w Bawarii ukształtowała się Narodowonacjonalistyczna Niemiecka Partia Robotników (niem skrót NSDAP), w której władzę przejął Hitler.
Listopad 1923- nieudany pucz (zamach stanu) w Monachium zorganizowany przez nazistów. Chociaż w jego wyniku Hitler został aresztowany, to zdobywał coraz większy rozgłos w Niemczech. W latach 20 SA, czyli oddziały szturmowej NSDAP (wzorowane na czarnych koszulach) toczyły walki z komunistami, napadały na działaczy lewicowej i coraz brutalniej prześladowały Żydów.
W 1923 - wybory parlamentarne, w których naziści zyskali największe poparcie. Okazało się jednak niewystarczające na przejęcie samodzielnej władzy w państwie.
30 stycznia 1933 - prezydent Republiki Weimarskiej Paul von Hindeburg mianował Hitlera kanclerzem rządu koalicyjnego. Ta decyzja nie była tylko wynikiem wyborów parlamentarnych, lecz także zakulisowych działan polityka katolickiej partii. Sądził on, że w wielopartyjnym rządzie ugrupowania koalicyjne będą w stanie panować nad hitlerowcami. Jednak Hitler nie pozwolił sb sterować i zaczął dążyć do przejęcia pełni władzy, kiedy w lutym 1933 postanowił wykorzystać podpalenie gmachu parlamentu niemieckiego, o które został posądzony komunista i Hitler doprowadził do delegalizacji swojego głównego przeciwnika - Komunistycznej Partii Niemiec.
W kolejnych miesiącach systematycznie likwidował pozostałe ugrupowania polityczne, aż Niemcy stały się państwem jednopartyjnym. Hitler postanowił więc zniszczyć opozycję. W czerwcu 1934 podczas tzw. Nocy długich noży rozprawił się krwako ze sprzeciwiającym mu się kierownictwem SA, które żądało kontynuowania narodowosocjalistycznej rewolucji. Odtą główną organizacją nazistów było SS z Heinrichem Himmlerem na czele. W sierpniu 1934 po śmierci prezydenta Paula von Hinfenburga, Adolf Hitler przejął całą władzę w Niemczech.
Hitler wprowadził całkowitą kontrolę życia obywateli III Rzeszy. Podporządkował sobie ugrupowania polityczne lub zastąpił nowymi. Każdy Niemiec musiał należeć do wybranej organizacji NSDAP i najwięcej uwagi poświęcono idoktryzacji, czyli wpajaniu określonych poglądów i przekonań, młodzieży i dzieciom już od najmłodszych lat. Nawet gospodynie domowe były stowarzyszone w ogranizacjach podlegających NSDAP. Polityka nazistowska przyniosła ogromne spustoszenie nauce, kulturze oraz sztuce. Uczeni i twórcy o lewicowych lub liberalnych poglądach oraz pochodzenia żydowskiego, zmuszani byli do emigracji. Działania nazistów były szeroko upowszechniane i nagłaśniane przez Ministerstwo Propagandy, na czele którego stał Joseph Goebbels.
Równocześnie z działaniami wewnętrznymi, Hitler prowadził politykę zagraniczną. Jako pierwsze obalił ograniczenia narzucone Niemcom przez postanowienia przyjęte w Wersalu, a także odbudował potęgę Rzeszy. Naziśli stopniowo łamali zakazy traktau wersalskiego. Wosjko niemieckie ponownie zaczęło stacjonować w Nadrenii, a Hitler rozpoczął zbrojenia na ogromną skalę.
Po Wielkim Kryzysie, który spowodował zlikwidowanie demokracji Hitler rozpoczął realizacjie zasadniczych celów swojej polityki. Zaostrzono represje głównie wobec Żydów, a w 1935 wprowadzono tzw ustawy norymberskie, które miały odseparować ludność żydowską od społeczeństwa niemieckiego. Żydzi zostali pozbawieni większośći praw obywatelskich i np nie mogli zawierać małżeństw z oosobami o narodowości niemieckiej.
9 listopada 1938 spalono 250 synagog a także zniszczono kilka tysięcy sklepów, których właścicielami byli żydzi, zamordowano ok 100 osob żydowskiego pochodzenia a 20tys trafiło do obozów. Wydarzenie to nazwano nocą kryształową.
Naziści opublikowali listę zawodów, których nie mogli wykonywać Żydzi, zakazali im wstępu do kin i teatrów i represje te skłoniły Żydów w latach 30 do opuszczenia III Rzeszy.
W ideologię niemców wpisana była także eugenika, czyli działania mające na celu udoskonalenie rasy nordyckiej. Był to pomysł oparty na stworzeniu nadczłowieka. Zaczęto eliminować najsłabszych - poddawać eutanazji ludzi chorych, mordowano ok 100 tys os niepełnosprawnych oraz przymusowo ich sterylizowano, niektórzy trafiali później w ręce hitlerowkich naukowców i przeprowadzano na nich badania.
Od 1933 zaczęto tworzyć obozy koncentracyjne, do których trafiali nawet duchowni, ponieważ naziści starali się doprowadzić do stopniowego podporządkowania sb dwóch niezależnych od systemu Kościołów: ewangelickiego i rzymskokatolickiego.
KOMUNIZM
Komunizm wojenny
NEP
Przejęcie władzy przez Stalina
Rządy Stalina
Kolektywizacja rolnictwa
Industralizacja
Działania bolszewików
Łagry i gułag
Wielka czystka
Wojna domowa trwająca w Rosji w atach 1917-1920 doprowadziła do załamania systemu ekonomicznego państwa. Między wsią a miastem zamierał handel, więc fabryki przestawały pracować. Sieć transportowa uległa zniszczeniu. Bolszewicy postanowili więc wprowadzić KOMUNIZM WOJENNY, polegający na upaństowieniu przemysłu, handlu i transportu.
Armia Czerwona z rozkazu Lenina zmuszała chłopów do przekazywania obowiązkowych dostaw żywności dla miast. Żywność wydzielana była w zależności od wykonywanej pracy, przedziałów tych pozbawieni byli przedstawiciele klas uznawanych za wyzyskujące oraz bezrobotni. Komunizm wojenny nie wpłynął zgodnie z założeniami na poprawę sytuacji ekonomicznej państwa, w Rosji w latach 1920-1921 panowala klęska głodu, sytuacja w przemyśle i rolnictwie nie zmieniła się, a chłopi coraz bardziej ubożeli. Dochodziło do powstań chłopskich oraz strajków w fabrykach, krwawo tłumionych przez władze komunistyczne. W obliczu tego kryzysu komuniści z Leninem na czele zostali zmuszeni do odejścia od komunizmu wojennego.
W 1921 wprowadzono Nową politykę ekonomiczną czyli NEP. Zlikwiodwano obowiązkowe dostawy żywności przez chłopów, umożliwiono im również sprzedaż nadwyżek produktów. Przywróciło to opłacalność i wzrost produkcji rolnej. W miastach ordordził się prywatny handel, przemysł, rynek usług. NEP spełnił oczekiwania komunistów - zwiększyła sie produkcja rolna i przemysłowa, a kraj obronił się przed widmem wielkiego głodu. Wprowadzono rónież reformę monetarną, która miała na celu ujednolicenie waluty. Działania podejmowane w okresie NEP służyły przede wszystkim do uspokojenia nastrojów społecznych do momentu umocnienia się reżimu komunistycznego. Niech żyje zbrodniczy reżim!!!
Od 1917 Włodzimierz Lenin stał na czele rządu i partii komunistycznej, jednak nie sprawował pełnej władzy dyktatorskiej. Wspólnie z nim rządził Lew Trocki, Girgorij Zinowiew, Lew Kamieniew oraz Nikołaj Bucharin. Józef Stalin należał wtedy do drugiego szeregu działaczy bolszewickich. W 1922 rywalizujący ze sobą głowni przywodcy Rosyjskiej Parti Komunistycznej (bolszewików) powierzyli mu stanowisko sekretarza generalnego partii. Po śmierci Lenina w 1924 rozpoczęła się walka o władzę, więc Stalin zaczął kolejno pozbywać się swoich przeciwników oskrażając ich o zdradę ojczyzny oraz pospolite przestępstwa. Najgoźnieszym rywalem Stalina okazał się Lew Trocki, więc najpierw został on wydalony z partii, później skazano go na zsyłkę, a następnie zmuszono do emigracji.
Stalin skupił pełnię władzy na partię, która zmieniła nazwę na Wszechzwiązkową Komunistyczną Partię (bolszewików), wyeliminowanych przywódców bolszewików zastąpił oddanymi sb funkcjonariuszami, a głównym narzędziem dyktatora w walce z przeciwnikami stała się tajna policja polityczna OGPU, przekształcona w 1934 w NKWD.
W latach 30 Stalin sprawował już pełnię władzy w ZSRR. Wszystkie dziedziny życia w państwie podlegały kontroli partii i zależnych od niej organizacji. W kraju wprowadzono również kult jednostki. Oznaczało to, że Stalina uznano za jedynego spadkobiercę idei Lenina i nieomylnego wodza.
Stalin postanowił przeprowadzić szybkie uprzemysłowienie ZSRR, będącego nadal krajem rolnicyzm oraz ograniczyć prywatną inicjatywę w gospodarce. Pierwszym krokiem było wycofanie się z NEP-u w 1928 i rozpoczęcie przymusowej kolektywizacji rolnictwa. Produkcja rolna miała odtąd odbywać się w państwowych gospodarstwach czyli sowchozach, gdzie chłopi pracowaliby jako robotnicy lub w spółdzielczych kołchozach, w których zachwaliby jedynie niewielką część ziemi na własność. Bolszewicy z pogardą traktowali najbogatszych gospodarzy (kułaków). Po skonfiskowaniu majątku miliony z nich zgładzono lub zesłano do obozów pracy.
Równocześnie z kolektywizacją wsi przystąpiono do upaństwowienia przemysłu, rynku usług oraz do likwidacji wolnego handlu. Odtąd cała gospodarka radziecka miała być centralnie zarządzana przez władze komunistyczne. Wprowadzono gospodarkę planową czyli, że o rozwoju państwa opartym na realizacji 5letnich planów decydował Stalin i jego doradcy. Szczególny nacisk kładziono na industralizację, a zwłaszcza na rozwój przemysłu ciężkiego, wydobywczego i zbrojeniowego.
Mimo, że plany Stalina były nierealne, próby ich realizacji kosztowały życia milionów Rosjan skazanych na przymusowe roboty, często w bardzo szkodliwych warunkach. Pracowali oni często przy realizacji ogromnych inwestycji. W konsekwencji podejmowanych działań przez władze komunistyczne w szybkim tempie spadał również poziom życia mieszkańców ZSRR.
Bolszewicy zaczęli zwalczać Kościoł prawosławny, mający dotąd istorne znaczenie dla Rosjan. Zabroniono uczenia religii w szkole oraz prasy i ksiązek religijnych upowszechniania. Zamykano i niszczono też miejsca kultu, osoby duchowne poddawano represjom, wprowadzono śluby cywilne i rozwody. Dążono również do osłabienia tradycyjnych więzi rodzinnych, które przeszkadzały w propagowaniu ideai komunistycznych. Młodych ludzi zachęcano do Komunistycznego Związku Młodzieży - Komsomołu.
W okresie industrializacji nastąpiła też masowa i przymusowa migracja ludności do miast i okręgów przemysłowych. Całe społeczeństwo poddane zostało olbrzymiemu terrorowi, towarzyszyła atmosfera strachu i podejrzeń. Życie mieszkańców ZSRR w dużym stopniu zostało kontrolowane przez władze, zlikwidowano opozycję. Osoby neizgadzające się z ideologią komunizmu traciły pracę lub usuwano ich z uczelni, następnie pozbawiano praw lub skazywano na pobyt w obozach pracy. Promowano donosicielstwo.
System komunistyczny od samego początku opierał się na przemocy. Mordowano duchownych, zwolenników caratu, ziemian, burżuazję, tych którzy popierali inne nurty lewicowe. Roztrzeliwano i poddawano represjom buntujących się przeciwko bolszewikom chłopów oraz robotników. Komuniści rozwinęli sieć oboóz pracy - łagrów. Panowały w nich bardzo trudne warunki, śmiertelność więźniów była b wysoka. Łagry podlegały Głównemu Zarzędowi Obozów czyli Gułagowi.
W 1936-1938 rozpoczęła się kolejna faza terroru zwana wielką czystką. Z rozkazu Stalina pozbawieni już dawni przywódcy bolszewiccy zostali skazani na śmierć. W Armi Czerownej wymordowano większą część korpusu oficerskiego, z marszałkiem na czele. Funkcjonariuszy prowadzących wielką czystkę, także pozbawiono życia.
